Қожа Ахмет Яссауи – түркі әлемінің ұлы рухани тұлғасы

Шымкент қалалық арнайы кітапханасында халқымыздың рухани-мәдени мұрасын насихаттау мақсатында «Қожа Ахмет Яссауи – түркі әлемінің ұлы рухани тұлғасы» атты танымдық іс-шара ұйымдастырылды.

Іс-шара барысында оқырмандарға ұлы ойшыл, ақын және сопылық ілімнің көрнекті өкілі Қожа Ахмет Яссауидің өмірі мен шығармашылығы, оның түркі халықтарының рухани дүниесіндегі орны туралы жан-жақты мәліметтер берілді. Сонымен қатар қатысушылар Түркістан қаласында орналасқан Қожа Ахмет Яссауи кесенесінің тарихымен, сәулеттік ерекшеліктерімен және мәдени маңызымен танысты.

Кездесу барысында кесененің XIV ғасырда тұрғызылған бірегей тарихи-мәдени ескерткіш екендігі, сондай-ақ 2003 жылы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізілгені туралы деректер ұсынылды. Іс-шара аясында кітап көрмесі ұйымдастырылып, Қожа Ахмет Яссауидің өмірі мен мұрасына арналған әдебиеттер мен тарихи деректерге шолу жасалды.

Танымдық кездесудің негізгі мақсаты – оқырмандардың туған тарихқа деген қызығушылығын арттыру, ұлттық құндылықтарды дәріптеу, тарихи-мәдени мұраларға құрмет сезімін қалыптастыру және Қожа Ахмет Яссауидің рухани мұрасын кеңінен насихаттау.

Анықтама

Қожа Ахмет Яссауи кесенесі — ортағасырлық сәулет өнері ескерткіші. Түркістан қаласында орналасқан. 1396-1399 жылдары Әмір Темірдің бұйрығымен Қожа Ахмет Яссауи қабірінің басына тұрғызылған. Көптеген жазба деректерге қарағанда, болашақ құрылыстың жобасын жасауда Әмір Темір тікелей өзі қатысып, негізгі өлшемдерді анықтаған көрінеді. Кесене — үлкен порталды-күмбезді мемориалдық құрылыс. Архитектуралық жергілікті дәстүрді жете меңгерген парсылық шеберлердің жобасы құрылысқа негіз етіп алынған. Кесене оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа қарай созылып жатыр. Ені — 46,5 м, ұзындығы — 65 м. Күйдірілген шаршы кірпіштен өрілген. Кесене жобасының ерекшелігі — онда Орталық Азия сәулет өнерінде бұрын-соңды ұшыраспаған шатыр жабу тәсілдері қолданылған. Ескерткіште күмбезді, аркалы элементтер мол. Сәулетші-шеберлер тек аркалы күмбезді жүйенің өзіне сан түрлі әдістерді қолданған. Кесенеде аса үлкен портал (ені — 50 метрге жуық, порталдық арканың ұзындығы — 18,2 метр), бірнеше күмбез, 35 бөлме бар. Ғимараттың биіктігі 37,5 м. Сыртқы қабырғалардың қалыңдығы — 1,8-2 м, қазандық қабырғаларының қалыңдығы — 3 м. Қожа Ахмет Яссауи кесенесі мешіт, медіресе қызметін де атқарған. Кесененің үш қабырғасының үстіңгі жағымен өтетін эпиграфтық фризде Құран Кәрім сүрелері мен аяттары жазылған. Жазулар көгілдір қышпен өрнектелген. Жазулардан «Алла», «Мұхаммед», «О, жарылқаушы», «Билік Аллада», «Алла менің әміршім», «һижраның 800 жылы» деген сөздерді оқуға болады. Қоладан соғылып, алтын, күміс жалатылған есік тұтқалары мен алты шырағдан да сәулет өнерінің інжу-маржандарының қатарына жатады. Бұларда оны жасаушы исфаһандық шебер Тадж әд-Дин Изеддиннің есімі жазылған. Қола шырағдандағы жазулар һижраның 799 жылы 20-рамазанында жасалғандығын көрсетеді. Бүкіл құрылыстың мағыналық кіндігі — қабірхана ортасында Қожа Ахмет Яссауиге құлпытас қойылған. Қабірхана есігі жұқа темірмен қапталып, оған алтынмен жазулар түсірілген.